ΔΕΠΥ και ημιτελή έργα: γιατί ξεκινάς δυνατά και μετά κολλάς

Το νεκροταφείο των καλών ιδεών

Ίσως έχεις μια ντουλάπα γεμάτη υλικά χειροτεχνίας, έναν φάκελο στο λάπτοπ με μισογραμμένες ιστορίες ή τρία διαδικτυακά μαθήματα που πλήρωσες και δεν τελείωσες ποτέ. Αν έχεις αναρωτηθεί ποτέ για τη σχέση ανάμεσα στη ΔΕΠΥ και τα ημιτελή έργα, δεν είσαι μόνος. Πολλοί άνθρωποι με διαφορές στην προσοχή περιγράφουν το ίδιο μοτίβο: ένα κύμα ενθουσιασμού στην αρχή, μια έκρηξη έντονης προσπάθειας και μετά ένα αθόρυβο σβήσιμο, ώσπου το έργο μένει ανέγγιχτο για μήνες.

Είναι εύκολο να διαβάσεις αυτό το μοτίβο ως απόδειξη ότι είσαι ασταθής, τεμπέλης ή ανίκανος να δεσμευτείς. Όμως για πολλούς ανθρώπους τα ημιτελή έργα λένε πολύ περισσότερα για το πώς ο εγκέφαλος χειρίζεται το κίνητρο και την καινοτομία παρά για τον χαρακτήρα. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς μπορεί να αφαιρέσει πολλή ντροπή.

Τι είναι το μοτίβο των ημιτελών έργων στη ΔΕΠΥ;

Το μοτίβο των ημιτελών έργων είναι η συνήθεια να ξεκινάς καινούργια πράγματα με όρεξη, αλλά να δυσκολεύεσαι να τα φτάσεις ως τη γραμμή τερματισμού. Δεν είναι από μόνο του επίσημη διάγνωση. Είναι μάλλον ένας συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠΥ εμφανίζονται στην καθημερινότητα.

Οι ερευνητές συχνά περιγράφουν τη ΔΕΠΥ ως διαφορά στον τρόπο που ο εγκέφαλος ρυθμίζει την προσοχή, το κίνητρο και την ανταμοιβή, και όχι ως απλή έλλειψη προσοχής. Τα καινούργια έργα είναι γεμάτα καινοτομία, κάτι που συνήθως είναι ανταποδοτικό και γεμάτο ενέργεια. Όταν το έργο μπαίνει στο μεσαίο του κομμάτι, η καινοτομία ξεθωριάζει. Μένουν η επανάληψη, η λεπτομερής δουλειά και οι αποφάσεις, που μπορεί να μοιάζουν άνοστες ή και σωματικά δύσκολες να ξεκινήσουν. Το ενδιαφέρον που κινούσε την αρχή απλώς εξαντλείται πριν φτάσει το τέλος.

Πρόσθεσε τις δυσκολίες με τον σχεδιασμό, τη μνήμη εργασίας και την αίσθηση του χρόνου, και ένα έργο χάνεται εύκολα από τα μάτια και από το μυαλό. Μακριά από τα μάτια, μπορεί να μείνει ημιτελές για χρόνια.

Σημάδια ότι τα ημιτελή έργα μπορεί να συνδέονται με χαρακτηριστικά ΔΕΠΥ

• Η έκρηξη του μήνα του μέλιτος: Ρίχνεσαι με τα μούτρα σε ένα νέο χόμπι ή μια ιδέα, συχνά αγοράζοντας υλικά ή ψάχνοντας για ώρες τις πρώτες μέρες.
• Η κατάρρευση στη μέση: Μόλις τελειώσει το συναρπαστικό κομμάτι, το κίνητρό σου πέφτει απότομα, ακόμα κι αν σε νοιάζει ακόμα το αποτέλεσμα.
• Το σύνδρομο της λαμπερής νέας ιδέας: Μια φρέσκια ιδέα σε τραβάει μακριά ακριβώς τη στιγμή που το τωρινό έργο αρχίζει να ζητά σταθερή προσπάθεια.
• Ο τοίχος του τελευταίου δέκα τοις εκατό: Τα έργα σταματούν λίγο πριν την ολοκλήρωση, όταν μένουν μόνο μικρές βαρετές δουλειές όπως διόρθωση, τακτοποίηση ή υποβολή.
• Υλικές υπενθυμίσεις παντού: Μισοσυναρμολογημένα έπιπλα, ζωγραφιές σε παύση ή στοίβες υλικών μαζεύονται στο σπίτι σου.
• Τελειομανία ανακατεμένη με αποφυγή: Φοβάσαι ότι η τελική εκδοχή δεν θα μοιάζει με την εικόνα στο μυαλό σου, οπότε αποφεύγεις ακόμα και να την κοιτάξεις.
• Ξεχνάς ότι το έργο υπάρχει: Μόλις κάτι φύγει από το οπτικό σου πεδίο, μπορεί να εξαφανιστεί εντελώς από το μυαλό σου μέχρι να σκοντάψεις ξανά πάνω του.
• Ενοχές που μεγαλώνουν: Κάθε ημιτελές έργο γίνεται μια μικρή πηγή ντροπής που κάνει το επόμενο ξεκίνημα πιο βαρύ.

Γιατί έχει σημασία

Ένα ημιτελές χόμπι από μόνο του δεν βλάπτει. Πολλοί δοκιμάζουν πράγματα και προχωρούν, και αυτό μπορεί να είναι ένας υγιής τρόπος να ανακαλύψεις τι σου αρέσει. Το μοτίβο αρχίζει να έχει σημασία όταν αγγίζει πράγματα που πραγματικά σε νοιάζουν ή όταν διαμορφώνει τον τρόπο που βλέπεις τον εαυτό σου.

Στη δουλειά, μια κολλημένη αναφορά ή ένα έργο που δεν κλείνει ποτέ μπορεί να επηρεάσει τις αξιολογήσεις και την εμπιστοσύνη των συναδέλφων. Στο σπίτι, οι μισοτελειωμένες επισκευές ή η ακαταστασία από παρατημένα χόμπι μπορεί να φέρουν ένταση με τον σύντροφο ή τους συγκατοίκους. Οικονομικά, το κόστος για υλικά, συνδρομές και μαθήματα που δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ μπορεί να μαζεύεται αθόρυβα.

Ο μεγαλύτερος αντίκτυπος όμως είναι συχνά συναισθηματικός. Πολλοί ενήλικες με χαρακτηριστικά ΔΕΠΥ κουβαλούν μια μακριά ιστορία του τύπου "ποτέ δεν τελειώνω τίποτα", που ξεκίνησε στην παιδική ηλικία με τις ημιτελείς σχολικές εργασίες. Με τον καιρό, αυτή η ιστορία μπορεί να γίνει η πεποίθηση ότι δεν μπορεί κανείς να σε εμπιστευτεί, ούτε καν εσύ ο ίδιος. Αν παρατηρείς και μοτίβα όπως πεσμένη διάθεση και απώλεια κινήτρου, αξίζει να προσέξεις πώς συνδέονται αυτά τα συναισθήματα.

Μερικές ήπιες στρατηγικές που βοηθούν πολλούς:

• Αποφάσισε συνειδητά ποια έργα αξίζουν να ολοκληρωθούν και δώσε στον εαυτό σου την άδεια να βγάλει τα υπόλοιπα στη σύνταξη.
• Χώρισε τη βαρετή μέση σε πολύ μικρά, ορατά βήματα που μπορείς να τσεκάρεις.
• Δούλεψε δίπλα σε κάποιον άλλον, από κοντά ή online, για να δανειστείς λίγη συγκέντρωση και φόρα.
• Κράτα τα ενεργά έργα σε κοινή θέα, για να μη χαθούν από τη μνήμη σου.
• Όρισε τι σημαίνει "τελείωσε" πριν ξεκινήσεις, ώστε η γραμμή τερματισμού να μη μετακινείται συνέχεια.

Αυτοαξιολόγηση: είναι ΔΕΠΥ ή κάτι άλλο;

Τα ημιτελή έργα μπορεί να έχουν πολλές αιτίες, όπως άγχος, εξουθένωση, κατάθλιψη, ανησυχία ή απλώς πάρα πολλές υποχρεώσεις. Από μόνα τους δεν αποδεικνύουν ΔΕΠΥ. Αυτό που μπορεί να βοηθήσει είναι να δεις τη μεγάλη εικόνα: αν παρατηρείς επίσης σταθερές δυσκολίες με τη συγκέντρωση, την ανησυχία, τη διαχείριση του χρόνου, την αφηρημάδα ή την παρορμητικότητα σε διάφορους τομείς της ζωής σου.

Το δωρεάν τεστ ΔΕΠΥ μας είναι ένα εργαλείο ανίχνευσης σχεδιασμένο για αυτοστοχασμό. Ρωτά για καθημερινές εμπειρίες και μπορεί να σε βοηθήσει να παρατηρήσεις μοτίβα που ίσως θέλεις να εξερευνήσεις περισσότερο. Δεν μπορεί να διαγνώσει ΔΕΠΥ ή οποιαδήποτε άλλη κατάσταση. Αυτό μπορεί να το κάνει μόνο ένας κατάλληλα καταρτισμένος επαγγελματίας υγείας μέσα από πλήρη αξιολόγηση. Παρ' όλα αυτά, λίγα ήσυχα λεπτά σκέψης μπορεί να είναι ένα χρήσιμο πρώτο βήμα για να καταλάβεις τον εαυτό σου με περισσότερη καλοσύνη.