ADHD आणि डोपामिनचा शोध: तुमचा मेंदू पुढच्या गोष्टीमागे का धावतो

ती हालचाल, जिचे स्पष्टीकरण देता येत नाही

एक काम संपते आणि सुटकेची भावना पोहोचायच्या आधीच फोन हातात आलेला असतो. भूक नसतानाही फ्रिज उघडता. तीन जुनी कामे अर्धवट पडलेली असताना रात्री अकरा वाजता नवा प्रकल्प सुरू करता. हीच ADHD मधील डोपामिन शोधण्याची वर्तणूक आहे आणि हा स्वभावदोष नाही. स्वतःला चालू असल्यासारखे वाटावे म्हणून मेंदू जे करावे लागते तेच करत असतो.

आजूबाजूची माणसे याला चंचलपणा, लक्ष न लागणे किंवा इच्छाशक्तीचा अभाव म्हणतील. आतून मात्र वेगळे वाटते. ते एवढे पुरेसे नाही असे सांगणाऱ्या मंद गुणगुणीसारखे असते; तुम्ही खरोखर ज्या क्षणात आहात त्यापेक्षा अधिक तेजस्वी, अधिक मोठ्या आवाजाच्या किंवा अधिक नव्या गोष्टीची पार्श्वभूमीवरची गरज. ती गुणगुण समजून घेणे हीच तिच्याशी भांडण्याऐवजी तिच्यासोबत काम करण्याची पहिली पायरी.

ADHD मध्ये डोपामिनचा शोध म्हणजे काय?

डोपामिन हे रसायन गोष्टींवर "हे करण्यासारखे आहे" असा शिक्का मारते. ते बक्षिसापेक्षा एक संकेत आहे: इकडे लक्ष दे, हे महत्त्वाचे आहे, पुढे चालू ठेव. ADHD वरील संशोधन मेंदूच्या प्रेरणा-मार्गांमध्ये डोपामिन सोडले आणि पुन्हा शोषले जाण्याच्या पद्धतीतील फरकांकडे निर्देश करते. त्यामुळे खरोखर महत्त्वाचे वाटणारे कामसुद्धा सपक नोंदले जाऊ शकते.

त्यानंतर जे घडते तोच डोपामिनचा शोध. साधे काम नोंदले जात नसेल, तर नोंदले जाईल अशा गोष्टीकडे हात जातो: नावीन्य, निकड, वाद, साखर, वेग, नवी कल्पना, एक सूचना. ही हालचाल वेगवान असते आणि संपेपर्यंत सहसा तुम्हालाच दिसत नाही. म्हणूनच "फक्त लक्ष दे" हा सल्ला इतका बोचतो. तुम्ही कामाऐवजी विचलन निवडत नाही. काम करता यावे म्हणून स्वतःला भरून घेत असता.

अनेक प्रौढ सांगतात ती विचित्र विषमताही यातून उलगडते. दहा मिनिटांचा अर्ज सुरू न करू शकणारी तीच व्यक्ती, तिला भुरळ घालणाऱ्या प्रकल्पात सहा तास हरवून जाते. आवड, आव्हान, नावीन्य आणि निकड या चारच गोष्टी संकेत पेटवतात; महत्त्व त्यात नाही.

डोपामिन शोधण्याची लक्षणे

हे नमुने दिवसाच्या जवळपास प्रत्येक भागात डोकावतात. किती ओळखीचे वाटतात ते पाहा.

• नव्याचा पाठलाग: नवे छंद, नवी अ‍ॅप्स, नव्या योजना खऱ्या उत्साहाने येतात आणि नावीन्य ओसरून खरे काम सुरू होताच शांत होतात.
• अंतिम मुदतीवर अवलंबित्व: दबाव पुरेसा वाढेपर्यंत सुरुवात होत नाही आणि मग एका हताश धावेत बरे काम बाहेर पडते.
• सततचा पार्श्वभूमी आवाज: संगीत, पॉडकास्ट, दुसऱ्या स्क्रीनवर मालिका, हातात एक खेळ. शांतता विश्रांतीऐवजी असह्य वाटते.
• सवयीचे स्क्रोलिंग: उचलायचे ठरवण्याआधीच फोन हातात असतो, बहुधा दोन कामांमधल्या छोट्या फटीत.
• भूक नसताना खाणे: कुरकुरीत, गोड किंवा बुडबुडे असलेले काहीतरी, नेमके दिवस सपक होण्याच्या क्षणी.
• पाणी ढवळणे: वाद सुरू करणे, गरजेपेक्षा जास्त बोलणे, धोकादायक वाक्य टाकणे; कारण घर्षण शून्यापेक्षा जास्त उत्तेजित करते.
• आवेगातील खरेदी: वस्तूपेक्षा क्लिक महत्त्वाचा. पार्सल अनेकदा आठवडाभर न उघडता पडून राहते.
• रात्रीची घासाघीस: झोप येत नाही म्हणून नव्हे, तर शांत तास अखेर रंजक झाले म्हणून जागे राहता.

यातली एकही गोष्ट एकटी काही सांगत नाही. सगळेच स्क्रोल करतात आणि सगळेच चरतात. महत्त्वाचा असतो नमुन्याचा आकार: ही हालचाल किती वेळा घडते, किती आपोआप वाटते आणि तुमच्याकडून काय काढून घेते.

हे का महत्त्वाचे आहे

आधी काम. डोपामिनचा शोध तुमचे काम अशा प्रकारे असमान करतो, की ते व्यवस्थापकाला समजावणे कठीण जाते. तातडीच्या कामात तुम्ही चमकू शकता आणि महत्त्वाच्या कामाला हातही लावू शकत नाही. त्यामुळे लोक तुम्हाला वेगळ्या पद्धतीने जोडलेले न मानता बेभरवशाचे मानतात. पुरेशी वर्षे गेली की तेच वाचन तुम्ही स्वतःबद्दल सांगत असलेली गोष्ट बनते.

मग नाती. नव्या प्रकल्पाकडे ओढणारी तीच ओढ तुम्हाला संभाषणातूनही बाहेर खेचते आणि तुमच्यावर प्रेम करणारे ते अनुपस्थिती म्हणून अनुभवतात. भांडण शोधणे तर आणखी कठीण दिसते. भांडणात उत्तेजना असते आणि संध्याकाळ फार शांत झाल्यावर काडी कोण ओढतो हे लक्षात यायला बराच काळ लागू शकतो.

मग शरीर. तुटलेली झोप, अस्वस्थ खाणे आणि कॅफीन, निकोटीन किंवा मद्याचे छोटे रसायनशास्त्र, हे सगळे या नमुन्याच्या अगदी शेजारी उभे असते; कारण प्रत्येक गोष्ट भावना झटपट बदलण्याचा मार्ग आहे. दीर्घकाळ चाललेला हा पाठलाग अनेकदा चिंतेच्या नमुन्यांशी गुंतून येतो आणि पडझडीनंतरचा सपाट थकवा नैराश्याच्या लक्षणांसारखा दिसू शकतो.

आता उपयोगाचा भाग. जो नमुना तुम्हाला दिसतो, त्याभोवती रचना उभी करता येते आणि ती रचना इच्छाशक्तीने होत नाही. ती अशा व्यवस्थेने होते जी संकेत मुद्दाम पुरवते: एक टाइमर, शेजारी बसून काम करणारे कोणीतरी, अवघड कामाआधी थोडी हालचाल, फोन बाजूला ठेवण्याची ठाम वेळ आणि यादीत आहे म्हणून नव्हे तर रस वाटतो म्हणून निवडलेले काम.

स्वतःची चाचणी कुठे बसते

एखाद्या नमुन्याबद्दल वाचणे आणि तो स्वतःमध्ये ओळखणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. रचनाबद्ध प्रश्नावली लेख देऊ शकत नाही ते देते: तुमची स्वतःची उत्तरे, एका ठिकाणी एकत्र करून, तज्ज्ञ खरोखर ज्याबद्दल विचारतात त्या लक्ष आणि आवेगाच्या नमुन्यांशेजारी ठेवून.

Free ADHD Quiz साधारण पाच मिनिटे घेते, नोंदणी मागत नाही आणि निकाल लगेच देते. हा आरसा आहे आणि प्राथमिक चाळणी आहे, निदान कधीच नाही. ती तुम्हाला देते ती भाषा. डॉक्टरांकडे जाऊन "हा माझा नमुना, तो इथून सुरू झाला, तो मला एवढे महाग पडतो" असे सांगता येणे संपूर्ण संभाषणच बदलून टाकते.