Luôn đến muộn vì ADHD? Hiểu về chuyện trễ giờ kéo dài

Vì sao mình luôn đến muộn? ADHD và chuyện trễ giờ kéo dài

Bạn ra khỏi nhà với cảm giác còn dư dả thời gian. Rồi bạn tìm chìa khóa, trả lời một tin nhắn nhanh, thấy cái cây cần tưới nước, và bỗng nhiên bạn lại trễ mười lăm phút. Nếu bạn cứ tự hỏi vì sao mình luôn đến muộn, ADHD có thể là một phần câu trả lời. Luôn đến muộn vì ADHD là một trong những kiểu hình phổ biến nhất, và cũng bị hiểu lầm nhiều nhất. Hiếm khi đó là vì bạn không quan tâm. Thường thì nó liên quan đến cách bộ não của bạn cảm nhận thời gian, lên kế hoạch cho từng bước và chuyển từ việc này sang việc khác.

Bài viết này giải thích vì sao thói quen trễ giờ kéo dài và ADHD thường đi cùng nhau, kiểu hình này thường trông như thế nào, và một bài trắc nghiệm tự chiêm nghiệm ngắn có thể giúp bạn hiểu trải nghiệm của chính mình rõ hơn một chút ra sao.

Đến muộn liên quan đến ADHD là gì?

Đến muộn liên quan đến ADHD là khó khăn lặp đi lặp lại trong việc đến đúng giờ, bắt nguồn từ những khác biệt về khả năng chú ý và chức năng điều hành, chứ không phải do thiếu lịch sự hay thiếu tôn trọng. Chức năng điều hành là những kỹ năng tinh thần giúp bạn lên kế hoạch, ước lượng, bắt đầu, dừng lại và chuyển đổi giữa các việc. Khi những kỹ năng này hoạt động khác đi, việc ra khỏi nhà đúng giờ có thể tốn nhiều công sức hơn hẳn so với những gì người khác có vẻ phải bỏ ra.

Các nhà nghiên cứu và chuyên gia thường mô tả một vài mảnh ghép chồng lên nhau. Một là cảm nhận thời gian: nhiều người có ADHD khó cảm nhận được bao nhiêu thời gian đã trôi qua hoặc một việc sẽ mất bao lâu. Hai là khởi động công việc, tức là khó bắt đầu một việc kém hấp dẫn hơn, như chuẩn bị đi ra ngoài, trong khi có điều gì đó thú vị hơn đang diễn ra. Ba là khó chuyển tiếp, khiến bạn khó rời sự chú ý khỏi việc mình đang làm. Gộp lại, chúng có thể biến câu “năm phút nữa mình đi” thành một lời hứa mà bộ não bạn không thể giữ trọn.

Dấu hiệu cho thấy chuyện đến muộn của bạn có thể liên quan đến ADHD

Ai cũng có lúc đến muộn. Kiểu hình dưới đây liên quan nhiều hơn đến mức độ thường xuyên, sự bực bội và cảm giác rằng cố gắng hơn dường như cũng không giải quyết được.

• Cái bẫy “thêm một việc nữa thôi”: Ngay trước khi đi, bạn bắt đầu một việc nhỏ và nó mất nhiều thời gian hơn dự tính rất nhiều.
• Đánh giá thấp từng bước: Bạn tính thời gian đi đường nhưng quên mất thời gian tìm giày, khóa cửa và đỗ xe.
• Chế độ chờ: Khi có hẹn vào lúc sau, bạn không thể tập trung vào việc gì khác, vậy mà cuối cùng vẫn phải vội vàng vào phút chót.
• Mất đồ lúc ra khỏi nhà: Điện thoại, ví, chìa khóa hoặc kính biến mất đúng vào lúc tệ nhất.
• Trễ vì siêu tập trung: Bạn đắm chìm vào việc mình thích, và khi ngẩng lên thì một tiếng đồng hồ đã biến mất.
• Đến sớm cũng gây căng thẳng: Bạn tránh đến sớm vì khoảng thời gian chờ đợi trống trải khiến bạn khó chịu không chịu nổi.
• Xấu hổ sau đó: Bạn hay xin lỗi và thấy có lỗi, dù bạn thật lòng muốn đến đúng giờ.

Nếu nhiều dấu hiệu nghe quen thuộc, điều đó không có nghĩa là bạn có ADHD. Có thể nó chỉ có nghĩa là kiểu hình này đáng để bạn nhìn kỹ hơn.

Vì sao điều này quan trọng

Chuyện trễ giờ kéo dài có thể ảnh hưởng đến nhiều thứ hơn lịch trình của bạn. Ở chỗ làm, nó có thể ảnh hưởng đến cách sếp và đồng nghiệp nhìn nhận mức độ đáng tin cậy của bạn, ngay cả khi công việc thực tế của bạn rất tốt. Trong tình bạn và các mối quan hệ, nó có thể bị hiểu là dấu hiệu bạn không trân trọng người kia, khiến cả hai bên đều tổn thương. Nhiều người hay đến muộn mang trong mình một nỗi căng thẳng âm thầm và dai dẳng vì chuyện này, và có người bắt đầu né tránh hẳn các cuộc hẹn vì áp lực đúng giờ quá nặng nề.

Hiểu được lý do đằng sau kiểu hình này có thể thay đổi cả cuộc trò chuyện. Khi đến muộn bị xem là khuyết điểm tính cách, lời khuyên quen thuộc là “cố gắng hơn đi”. Khi nó được hiểu là sự khác biệt trong cách bạn cảm nhận thời gian và chuyển việc, trọng tâm chuyển sang hỗ trợ thực tế: đồng hồ đặt ở chỗ dễ thấy, báo thức cho giờ xuất phát thay vì giờ đến, chuẩn bị theo thứ tự ngược lại, hoặc chừa thời gian dự phòng mà không tự trách mình. Sự thay đổi này cũng có thể làm dịu căng thẳng và lo lắng thường nằm bên dưới, điều bạn có thể đọc thêm trong hướng dẫn của chúng mình về các kiểu lo âu.

Tự đánh giá: ADHD có phải là một phần câu chuyện của bạn?

Một bài trắc nghiệm tự chiêm nghiệm không thể cho bạn biết bạn có ADHD hay không. Chỉ chuyên gia có chuyên môn mới có thể chẩn đoán. Điều bài trắc nghiệm có thể làm là giúp bạn nhận ra các kiểu hình ở nhiều mặt khác nhau trong cuộc sống, như sự tập trung, sắp xếp, bồn chồn và quản lý thời gian, để bạn thấy chuyện đến muộn có phải là một mảnh của bức tranh lớn hơn hay không.

Trắc nghiệm ADHD Miễn phí của Peachy đặt những câu hỏi đơn giản về trải nghiệm hằng ngày. Chỉ mất vài phút, hoàn toàn miễn phí, và câu trả lời của bạn có thể cho bạn một điểm khởi đầu rõ ràng hơn nếu bạn quyết định nói chuyện với bác sĩ hoặc nhà trị liệu. Nhiều người thấy hữu ích khi mang kết quả đến buổi hẹn đầu tiên đó.

Hãy nhớ rằng nội dung này chỉ nhằm mục đích tìm hiểu và tự chiêm nghiệm. Đây không phải lời khuyên y tế và không thay thế cho đánh giá chuyên môn.